روش تحقیق و آمار

گفتمان اصطلاح رایجی در رشته ها و حوزه های مختلف است. طیف گسترده ای از معانی و مفاهیم در موقعیت های مختلف به گفتمان نسبت داده می شوند. در سال  های اخیر از زبان شناسی گرفته تا فلسفه، روان شناسی، علوم سیاسی، جامعه شناسی و سایر حوزه های مطالعاتی جدید اصطلاح گفتمان را به کار می گیرند که گاه در معانی متفاوتی است. گفتمان حتی کاربردی عمومی در رسانه ها هم پیدا کرده و عمدتاً به معنای گفت و گو و مباحثه درباره ی یک موضوع استفاده می شود. اصطلاح تحلیل گفتمان نخستین بار در سال ۱۹۵۲ در پژوهشی از زبان شناس معروف انگلیسی زلینگ هاریس به کار رفت. این واژه در پیوند با تفکر فلسفی فرانسه از دهۀ ۱۹۶۰ معنای جدیدی پیدا کرده و آنچه از گفتمان در مطالعات فرهنگی و رسانه مدنظر قرار دارد نزدیک به همین معناست.

گفتمان هم در جایگاه نظریه و هم به عنوان روش تحلیل در مطالعات فرهنگی مورد توجه قرار دارد و در این راه عمدتاً از آرا و نظرات میشل فوکو، نورمن فرکلاف، تئون ای ون دایک، لاکلا و موفه و دیگران استفاده می شود. هر یک از این اندایشمندان در کتاب ها و مقالات شان از منظری متفاوت به گفتمان نگریسته اند و به دنبال آن روش شناسی های متفاوتی برای تحلیل گفتمانی ارائه کرده اند.

بنابراین می توان گفت مطالعه و بررسی در باب تحلیل گفتمان نشان می دهد که تعریف واحدی از این مفهوم ارایه نشده است. فایرکلوق تحلیل گفتمان را مجموعه منظم سه عنصر «کردار اجتماعی، کردار گفتمانی و تحلیل متن» عنوان می کند. از نظر، تحلیل گفتمان نحوه به اشتراک گذاشتن تجربیات و افکار افراد را بیان می کند. برون و یوله تحلیل گفتمان را تجزیه و تحلیل زبان و کاربرد آن در امور انسانی می دانند. جاهنستون تحلیل گفتمان را تحلیل گفتار، نوشتار و کلامی می داند که دارای ماهیت و ساختار اجتماعی است و بسترهای اجتماعی متفاوت را در گفتمان های متفاوت دخیل می داند. از منظر او، هر بستر و فرهنگی گفتمان خاص خود را دارد و گفتمان نیز در بستر اجتماعی و فرهنگی آن جامعه مفهوم پیدا می کند. با وجود تفاوت در معنای مفهومی تحلیل گفتمان، تحلیل گفتمان از روش های غیرواکنشی و غیر مداخله ای می باشد که به دنبال تحلیل و مشاهده اسناد و متون از قبل ثبت و ضبط شده است و صاحبان اسناد و پدیدآورندگان آثار در کار تحلیل و واکنش، تحلیل گران و پژوهشگران در چگونگی خلق، تدوین و ثبت اسناد و مدارک دخالتی ندارند.

بنابراین می توان گفت تحلیل گفتمان نوعی گرایش مطالعاتی و یک روش بین رشته ای است که از واسط دهه ۱۹۶۰ تا اواسط دهه ۱۹۷۰ در پی تغییرات گسترده علمی- معرفتی، در رشته هایی همچون انسان شناسی، قوم نگاری، جامعه شناسی خرد و روان شناسی ادراکی و اجتماعی، شعر، معانی بیان، زبان شناسی، نشانه شناسی و سایر رشته های علوم اجتماعی و انسانی علاقمند به مطالعات نظام مند ساختار و کارکرد و فرایند تولید گفتار و نوشتار ظهور کرد. از منظر گی، تحلیل گفتمان مطالعه فرایند نحوه شکل گیری و پیدایش زبان نوشتاری و گفتاری، مطالعه نحوه شکل گیری و هویت های اجتماعی و فرهنگی و مطالعه تجربیات شفاهی و مکتوب موجود در یک متن است.

بنیان های فکری تحلیل گفتمان فراتر از تحلیل متن یا نوشتار یا تحلیل گفتار است. در فلسفه های فکری جدید به ویژه در پساساختارگرایی، مفهوم متن فراتر از متن نوشتاری می باشد. این متن می تواند یک زبان، یک فرهنگ، یک نظریه یا یک ایده باشد.

در زمینه تحلیل گفتمان، انسان شناسان شروع به مطالعه رویدادهای ارتباطی کردند، جامعه شناسان به طرف تجزیه و تحلیل دقیق از تعامل و گفتگو رفتند، زبان شناسان شروع به بررسی متون مطالعه شده و بحث از کاربران واقعی زبان کردند، روان شناسان شناختی اهمیت دانش و بازنمودهای ذهنی و ارتباطشان با تولید زبان را بازکاوی نمودند، روان شناسان اجتماعی شروع به نگاه در گفتمان و تعامل شکل گرفته در واقعیت و ذهن در حوزه مطالعات انجام شده در زمینه ارتباطات کردند، کسانی که رسانه­ های جمعی و ارتباطات سیاسی را مورد بررسی قرار دادند، به تدریج روش های کار گفتمان تحلیلی و گفتگوی تحلیلی را در پیش گرفتند و فیلسوفان آن را در باب معرفت شناسی و نحوه دستیابی به واقعیت مطرح نمودند و هرکدام از این علوم به نحوی از این روش و مفهوم بهره بردند.

با وجود تعدد و تشتت آرا و اندیشه در باب تحلیل گفتمان و معانی آن، طولی نکشید که این روش به عنوان یکی از روش های کیفی در حوزه های مختلف علوم سیاسی، علوم اجتماعی، ارتباطات، زبان شناسی انتقادی و فلسفه مورد استقبال قرار گرفت.

تحلیل گفتمان

مراحل اجرای تحلیل گفتمان

تحلیل گفتمان دارای سه سطح توصیف، تفسیر و تبین تشکیل شده است. هدف در سطح توصیف، آشکارسازی گزاره ها و مواضع ایدئولوژیک متن می باشد. هدف در سطح تفسیر، نشان دادن تعامل بین متن و بافت است و تبیین به دنبال تأثیر دو سویه ساختارها بر گفتمان و گفتمان بر ساختارها است.

مراحل اجرای تحلیل گفتمان شامل مراحل زیر است:

طرح مسأله

تبیین موضوع تحقیق

فرضیه سازی

تعریف مفاهیم

ارایه چهارچوب نظری

کاربر گرامی جهت دریافت راهنمایی بیشتر در زمینه روش تحقیق کیفی و کمی و  تجزیه و تحلیل داده ها، می توانید درخواست خود را در فرم تماس با ما ثبت نمایید.

 


ارسال دیدگاه
(الزامی) (الزامی)