آشنایی با تاریخچه و مفاهیم مرتبط با تئوری بازی ها (قسمت اول)

0
2
تئوری بازی ها (قسمت اول)
تئوری بازی ها (قسمت اول)

تئوری بازی ها (Game theory)، علم استراتژی است. این نظریه تلاش می­ کند تا اعمالی که «بازیکن­ ها» باید انجام دهند تا بهترین نتیجه را کسب کنند به شکل ریاضی و منطقی تعیین کند. رقابت شرکت ­ها در کسب منافع بیشتر، نمونه­ ای از بازی­ های اقتصادی را نشان می­ دهد. تمام این بازی­ ها یک ویژگی مشترک دارد و آن نوعی وابستگی درونی است؛ به این معنا که نتیجه بازی برای هر یک از شرکت کننده ­ها به انتخاب­ های (استراتژی­ های) همه افراد بستگی دارد. در بازی ­های مرسوم به «بازی با حاصل جمع صفر» منافع بازیکن­ ها به طور کامل با یکدیگر تعارض پیدا می­ کند، به گونه ­ای که بهره ­ای که یک فرد کسب می­ کند، همواره معادل ضرر فرد دیگر است.

شایان ذکر است که بازی­ هایی که در آنها همه بازیکنان ممکن است به منفعت دست یابند (یعنی بازی­ های با حاصل جمع مثبت) یا ضرر کنند (یعنی بازی­ هایی با حاصل جمع منفی) معمول ­تر هستند. در این بازی­ ها، درجات مختلفی از تعارض وجود دارد. تمرکز این نظریه در سال­ های اول شکل­ گیری­اش، بر بازی­ های دارای تعارض خالص (بازی­ های با حاصل جمع صفر) بود. سایر بازی­ ها، همکارانه در نظر گرفته می­ شدند؛ به این معنا که شرکت­ کنندگان اعمال خود را به اتفاق یکدیگر انتخاب کرده و انجام می­ دهند. اما در تحقیقات اخیر بر بازی­ هایی تمرکز شده که نه دارای حاصل جمع صفر هستند و نه به طور خالص همکارانه هستند. در این بازی­ ها بازیکنان اقدامات خود را به صورت جداگانه انتخاب می ­کنند، اما روابط آنها با یکدیگر حاوی رقابت و همکاری است.

تئوری بازی هاتئوری بازی ها

بازی­ ها اساساً با تصمیمات اتخاذ شده در یک محیط خنثی، متفاوت هستند. برای آنکه این نکته روشن شود، تفاوت میان تصمیمات یک چوب­ بُر و تصمیمات یک ژنرال را تصور کنید. زمانی که یک چوب­ بر تصمیمی را درباره چگونگی برش چوب اتخاذ می­ کند، از چوب انتظار ندارد که با او مقابله کند؛ به عبارت دیگر، محیطی که وی در آن به فعالیت می­ پردازد، خنثی است. اما زمانی که یک ژنرال نظامی تصمیم می ­گیرد که ارتش دشمن را از پا درآورد، باید مقاوت دشمن را هم پیش ­بینی کرده و به طریقی تصمیم بگیرد که بتواند بر این مقاومت ­ها غلبه کند. بنگاه­ های اقتصادی که در یک رقابت شرکت می­ کنند باید همانند این ژنرال، ارتباط متقابل خود و دیگر بازیکنان هوشمند و هدفمند را در نظر بگیرد. بازیکنان باید در تصمیمی که اتخاذ می ­کنند، هم به تعارض توجه داشته باشند و هم به احتمال همکاری. اصل و جوهر هر بازی، وابستگی درونی میان استراتژی­ های بازیکن­ ها است. دو نوع مختلف از ارتباط و وابستگی درونی وجود دارد: وابستگی پیاپی و وابستگی همزمان.

در نوع پیاپی، بازیکن­ ها به ترتیب عمل کرده و هر یک از اقدامات قبلی دیگران آگاهند. در نوع همزمان، بازیکنان در یک زمان عمل می ­کنند و هر یک، از اقدامات دیگری بی­اطلاع است. نگاه به جلو و استدلال عقب گرد، یک اصل عمومی برای بازیکنان شرکت کننده در بازی با حرکت­ های پیاپی است. هر بازیکن باید در نظر بگیرد که دیگران چگونه به حرکت فعلی او واکنش نشان خواهند داد و در مقابل، خودش دست به چه انتخابی خواهد زد. هر بازیکن پیش ­بینی می­ کند که تصمیمات اولیه او نهایتاً به کجا خواهند انجامید و از این اطلاعات برای محاسبه بهترین تصمیمی که باید اتخاذ کند، استفاده می­ کند. هر بازیکن زمانی که راجع به چگونگی واکنش دیگران فکر می­ کند، باید خود را به جای آنها قرار دهند و همانند آنها فکر کند. او نباید استدلال خود را به آنها تحمیل کند.

بر خلاف بازی­ های پیاپی که در آنها زنجیره استدلال، خطی است. بازی­ های همراه با حرکات همزمان، یک دور منطقی در خود دارند. اگرچه بازیکن­ ها به صورت همزمان و بدون اطلاع از حرکات فعلی یکدیگر عمل می­ کنند، اما همه آنها باید از این نکته آگاه باشند که بازیکنان دیگر عاقل هستند. طبق این تفکر، هر فرد «فکر می­ کند که بازیکن دیگر فکر می­ کند که او فکر می­ کند …»؛ بنابراین هر بازیکن باید خود را به صورت مجازی به جای تمامی افراد دیگر قرار دهد و سعی کند پیامد هر حرکت را محاسبه نماید. بهترین اقدام برای او با توجه به این گونه محاسبه ­های کلی به دست می­ آید. شرایط یک رقابت یا بازی در قاعده عملی آن (نه بازی به عنوان سرگرمی)، نیازمند وجود تعداد معدودی شرکت کننده است (که در این نظریه به عنوان بازیکن معرفی می­ شوند)؛ مانند اتحادیه­ های کارگری در مقابل اتحادیه کارفرمایان یا شرکت­ هایی معدود در یک بازار و… هنگامی که تعداد شرکت کنندگان در یک هم­آوردی معدود باشد، آنگاه «تصمیم استراتژیک» معنی می ­یابد. در تئوری بازی ­ها، رفتار استراتژیک مربوط به شرایطی است که تصمیم یک فرد یا یک شرکت، به اتخاذ تصمیمی توسط طرف مقابل منجر می­ شود که آن نیز بر تصمیم طرف اول تأثیر می­ گذارد. به این ترتیب، تصمیم استراتژیک تصمیمی است که بر اساس بررسی و محاسبه نتایج تصمیم اولی بر دومی و متعاقباً اثر آن بر چگونگی تصمیم ­گیری فرد اول مبتنی است.

این نظریه در ابتدا برای درک مجموعه بزرگی از رفتارهای اقتصادی به عنوان مثال در نوسانات شاخص سهام در بورس اوراق بهادار و افت و خیز بهای کالاها در بازار مصرف ­کنندگان تدوین شد. تحلیل پدیده ­های گوناگون اقتصادی و تجاری نظیر پیروزی در یک مزایده، معاملعه، داد و ستد و شرکت در یک مناقصه، از دیگر مواردی است که تئوری بازی­ ها در آن نقش ایفا می­ کند.

جهت مطالعه ادامه مطالب آشنایی با تاریخچه و مفاهیم مرتبط با تئوری بازی ها بر روی بخش دوم کلیک نمایید.

ارسال یک پاسخ

لطفا دیدگاه خود را وارد کنید!
لطفا نام خود را در اینجا وارد کنید